strona główna

Wojciech SADY

Spór o racjonalność naukową. Od Poincarégo do Laudana
wydanie 2, rozszerzone i poprawione, Toruń, Wyd. UMK, 2013

Przedmowa / 9
Przedmowa do wydania drugiego / 13

Wstęp. O narodzinach dwóch wielkich nurtów w filozofii nauki XX w. / 15
 ● Ideał nauki jako wiedzy pewnej ● Mechanika klasyczna a filozofie racjonalistyczne i empirystyczne ● Kantyzm jako epistemologia mechaniki klasycznej ● Powstanie geometrii nieeuklidesowych a epistemologia kantowska ● Kryzys w fizyce na przełomie XIX i XX w. i jego znaczenie filozoficzne ● Ku programowi empiryzmu logicznego ● Konstruktywistyczna filozofia nauki i jej wielkie problemy

Rozdział 1. Henri Poincaré o prostych faktach, poczuciu piękna, zasadach i prawach doświadczalnych / 47
 ● Aksjomaty geometrii jako konwencje ● O roli prostych faktów i poczucia piękna ● Zasady i prawa doświadczalne ● Czy wyniki doświadczeń mogą zdetronizować zasady? ● Czy i w jakim sensie nauka poznaje świat? ● O wartości nauki

Rozdział 2. Empiryści logiczni w poszukiwaniu kryteriów empirycznej sensowności / 81
 ● Empiryści, a przede wszystkim Ernst Mach ● Nowa logika i jej filozofia, a przede wszystkim Traktat logiczno-filozoficzny Wittgensteina ● Narodziny, rozwój i rozpad empiryzmu logicznego ● Od Macha i Wittgensteina do programu filozofii naukowej ● Zasada weryfikowalności ● Spór o naturę zdań obserwacyjnych ● Co ujawnia analiza logiczna tekstów naukowych? ● Ku nauce zjednoczonej ● Co ujawnia analiza logiczna dzieł filozoficznych? ● Dodatek. Nomologiczno-dedukcyjny model wyjaśniania naukowego

Rozdział 3. Falsyfikacjonizm Karla Poppera / 169
 ● Teorie a zdania bazowe ● Kryterium demarkacji ● Śmiałe teorie i surowe sprawdziany ● Reguły antykonwencjonalistyczne ● Rozwój wiedzy jako warunek konieczny jej naukowości ● O zbliżaniu się nauki do prawdy ● Jeśli naukowcy nie są falsyfikacjonistami, tym gorzej dla nich

Rozdział 4. Ludwik Fleck o powstawaniu i rozwoju faktów naukowych / 207
 ● Poprzednicy, a zwłaszcza socjologowie wiedzy ● Kolektywy myślowe ● Kolektywny nastrój ● Powstanie i rozwój stylu myślowego, a także powstanie i rozwój faktów ● Czynne i bierne elementy stylu myślowego ● Jak kolektyw myślowy to, co społecznie wytworzone, Przekształca w "rzeczywistość”? ● Niewspółmierność stylów myślowych a problem prawdy ● O statusie i społecznej roli teorii stylów i kolektywów myślowych

Rozdział 5. Thomas S. Kuhn o nauce normalnej i rewolucjach naukowych / 249
 ● Ideologia obiegowego scjentyzmu a historia nauki ● Nauka normalna i uprawiające ją wspólnoty naukowe ● Macierz dyscyplinarna i jej podstawowe składniki ● Nauka normalna i jej problemy ● Anomalie i reakcje na nie ● Kryzys i badania nadzwyczajne ● Niewspółmierność macierzy dyscyplinarnych ● O mechanizmie rewolucji naukowych ● A może jednak kryteria racjonalności? ● Dlaczego naukowy obraz świata nie staje się coraz prawdziwszy?

Rozdział 6. Metodologia naukowych programów badawczych Imre Lakatosa / 303
 ● Kryteria racjonalności a historia nauki ● Program badawczy: twardy rdzeń, pas ochronny, heurystyka ● Kryteria oceniania programów badawczych ● O racjonalności rewolucji naukowych ● Obiektywne racje czy psychosocjologiczne przyczyny? ● Czy i w jakim sensie nauka zbliża się do prawdy?

Rozdział 7. Paul Feyerabend: od zmodyfikowanego falsyfikacjonizmu do anarchizmu metodologicznego / 341
 ● Teoretyczny pluralizm jako warunek rozwoju wiedzy ● Wrogowie rozwoju ● Ku anarchizmowi metodologicznemu ● Wszystko się przyda ● U kresu racji stoi perswazja ● Jak obronić społeczeństwo przed nauką? ● Ostatnie lata

Rozdział 8. Modele racjonalności Larry Laudana / 385
 ● Program racjonalnego wyjaśniania rozwoju wiedzy naukowej ● Rozwiązywanie problemów jako cel nauki ● Wiedza, metody i wartości ● O zakresie zastosowań orzecznika "racjonalny”

Zakończenie / 419
Bibliografia / 425
Summary / 461
Indeks osobowy / 465