strona główna

FORMUŁA ZJEDNOCZENIA Z 433 r.

Pod koniec IV w. pojawił się w chrześcijaństwie niespotykany wcześniej kult maryjny.
Przeciw używaniu w odniesieniu do Marii tytułu Matka Boża (theotokos) wystąpił biskup Konstantynopola (od 428), Nestoriusz. Wdał się w tej sprawie w polemiką z biskupem Aleksandrii, Cyrylem. Nestoriusz podkreślał odrębność dwóch natur w Chrystusie: boskiej i ludzkiej, i głosił, że zbawienie ludzkości dokonało się przez Jego człowieczeństwo. Pisał wprawdzie: "W tym miejscu chwale rozdzielenie natur ze względu na człowieczeństwo i boskość, a także ich połączenie w jednej osobie" [Drugi list Nestoriusza do Cyryla 6], używał jednak terminologii stoickiej, która w kontekście innych systemów pojęciowych prowadziła do wniosku, wyprowadzonego przez Cyryla, że Maria urodziła jedynie człowieka-Jezusa, w którym później dopiero zamieszkał Bóg-Słowo. Wobec tego nie przysługuje jej tytuł Matki Bożej, a kult maryjny jest bałwochwalstwem. Cyryl pisał:

(...) chociaż istniał przed wiekami i był zrodzony z Ojca, według ciała narodził się z niewiasty. (...) ponieważ dla nas i dla naszego zbawienia zjednoczył się hipostatycznie z naturą ludzką i wyszedł z niewiasty, mówimy, że narodził się cieleśnie. Albowiem nie urodził się najpierw ze świętej Dziewicy zwykły człowiek, w którego by potem wstąpiło Słowo, lecz twierdzimy, że już w łonie matki zjednoczyło się z ciałem i poddało się narodzinom cielesnym, przyjmując jako własne narodziny swego ciała. [Drugi list Cyryla do Nestoriusza 4]

Skoro Słowo, dowodził Cyryl, zjednoczyło się z ciałem "już w łonie matki”, to przysługuje jej tytuł Matki Bożej. Rozgorzały ostre spory, w których osobiste ambicje mieszały się z pobożnością, co udaremniało likwidację nieporozumień. Wreszcie Cyryla poparł biskup Rzymu, Celestyn I, zaś Nestoriusz namówił cesarza Teodozjusza II do zwołania do Efezu soboru powszechnego.
Zaproszenia na sobór rozesłano późno, by uniemożliwić niektórym biskupom przybycie na czas. Mimo nieobecności wielu i wbrew protestom delegata cesarskiego, Cyryl, przy obecności 150 biskupów, otworzył obrady. Szybko uznano, że list Cyryla do Nestoriusza jest zgodny z nicejskim wyznaniem wiary - i pozbawiono Nestoriusza urzędu. Gdy jednak przybył biskup Jan z Antiochii, zwołał, z udziałem ok. 100 biskupów, własny sobór, na którym potępiono Cyryla i współpracującego z nim biskupa Efezu. Na to Cyryl otworzył sobór raz jeszcze - i tym razem potępiono Jana. Cesarz, choć zdjął Nestoriusza z urzędu, a Cyryla uwięził, nie opowiedział się po żadnej ze stron i spór pozostał nierozstrzygnięty do czasu zawarcia ugody między Cyrylem z Aleksandrii a Janem z Antiochii w 433 r. Podpisana przez nich formuła zjednoczenia głosiła:

(...) Wierzymy więc, że Pan nasz Jezus Chrystus, Jednorodzony Syn Boży, jest doskonałym Bogiem i doskonałym człowiekiem, złożonym z rozumnej duszy i ciała, zrodzony z Ojca przed wiekami co do Bóstwa, a w "ostatnich czasach” dla nas i dla naszego zbawienia z Marii Dziewicy co do człowieczeństwa; współistotny Ojcu co do Bóstwa i współistotny nam co do człowieczeństwa. Nastąpiło bowiem zjednoczenie dwóch natur. Dlatego wyznajemy jednego Chrystusa, jednego Syna, jednego Pana. Z racji zjednoczenia bez pomieszania wierzymy, że Święta Dziewica jest Bogurodzicą, ponieważ słowo Boże się wcieliło, stało się człowiekiem i od chwili swego poczęcia zjednoczyło się ze świątynią, którą z Niej wzięło. Co do wyrażeń Ewangelii i Apostołów o Panu wiemy, że teolodzy jedne pojmują jako wspólne i orzekające o jedności osoby, inne zaś jako rozróżniające i mówiące o dwóch naturach: pierwsze godne są Boga i odpowiadają Bożej naturze Chrystusa, drugie odznaczają się uniżeniem i odpowiadają Jego naturze ludzkiej.